അധ്യായം 1 — അർജ്ജുന വിഷാദ യോഗം
അര്ജുനവിഷാദയോഗ
കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇരുസൈന്യങ്ങൾക്കും നടുവിൽ നിന്ന അർജ്ജുനൻ തന്റെ ഗുരുജനങ്ങളെയും ബന്ധുക്കളെയും കണ്ട് അഗാധമായ ശോകത്തിലും മോഹത്തിലും പെട്ട് ഗാണ്ഡീവമുപേക്ഷിച്ച് തളർന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രധാന ശ്ലോകങ്ങളും ദാർശനിക വിശദീകരണവും
ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച । ധര്മക്ഷേത്രേ കുരുക്ഷേത്രേ സമവേതാ യുയുത്സവഃ । മാമകാഃ പാണ്ഡവാശ്ചൈവ കിമകുര്വത സഞ്ജയ ॥൧-൧॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ധൃതരാഷ്ട്രർ ചോദിച്ചു: അല്ലയോ സഞ്ജയാ, ധർമ്മക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഒത്തുകൂടിയ എന്റെ മക്കളും പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളും എന്താണ് ചെയ്തത്?
സഞ്ജയ ഉവാച । ദൃഷ്ട്വാ തു പാണ്ഡവാനീകം വ്യൂഢം ദുര്യോധനസ്തദാ । ആചാര്യമുപസങ്ഗമ്യ രാജാ വചനമബ്രവീത് ॥൧-൨॥
അർത്ഥം (മലയാളം):സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യത്തെ കണ്ട് തന്റെ ഗുരുവായ ദ്രോണാചാര്യരുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പശ്യൈതാം പാണ്ഡുപുത്രാണാമാചാര്യ മഹതീം ചമൂമ് । വ്യൂഢാം ദ്രുപദപുത്രേണ തവ ശിഷ്യേണ ധീമതാ ॥൧-൩॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അല്ലയോ ആചാര്യാ! അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യനും ദ്രുപദപുത്രനുമായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനാൽ അണിനിരത്തപ്പെട്ട പാണ്ഡവരുടെ ഈ വലിയ സൈന്യത്തെ കാണുക.
അത്ര ശൂരാ മഹേഷ്വാസാ ഭീമാര്ജുനസമാ യുധി । യുയുധാനോ വിരാടശ്ച ദ്രുപദശ്ച മഹാരഥഃ ॥൧-൪॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഈ സൈന്യത്തിൽ ഭീമനും അർജ്ജുനനും തുല്യരായ അനേകം വീരന്മാരായ വില്ലാളികളുണ്ട്. സാത്യകി, വിരാടൻ, മഹാരഥനായ ദ്രുപദൻ എന്നിവർ അവരിലുണ്ട്.
ധൃഷ്ടകേതുശ്ചേകിതാനഃ കാശിരാജശ്ച വീര്യവാന് । പുരുജിത്കുന്തിഭോജശ്ച ശൈബ്യശ്ച നരപുങ്ഗവഃ ॥൧-൫॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ധൃഷ്ടകേതു, ചേകിതാനൻ, ശക്തനായ കാശിരാജാവ്, പുരുജിത്ത്, കുന്തിഭോജൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശൈബ്യൻ എന്നിവരുമുണ്ട്.
യുധാമന്യുശ്ച വിക്രാന്ത ഉത്തമൌജാശ്ച വീര്യവാന് । സൌഭദ്രോ ദ്രൌപദേയാശ്ച സര്വ ഏവ മഹാരഥാഃ ॥൧-൬॥
അർത്ഥം (മലയാളം):പരാക്രമിയായ യുധാമന്യു, ശക്തനായ ഉത്തമൗജസ്, സുഭദ്രാപുത്രനായ അഭിമന്യു, ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ - ഇവരെല്ലാവരും മഹാരഥന്മാരാണ്.
അസ്മാകം തു വിശിഷ്ടാ യേ താന്നിബോധ ദ്വിജോത്തമ । നായകാ മമ സൈന്യസ്യ സംജ്ഞാര്ഥം താന്ബ്രവീമി തേ ॥൧-൭॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അല്ലയോ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! നമ്മുടെ പക്ഷത്തുള്ള പ്രധാനികളെയും അങ്ങ് മനസ്സിലാക്കുക. അങ്ങയുടെ അറിവിലേക്കായി എന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ നായകന്മാരെ ഞാൻ പറയാം.
ഭവാന്ഭീഷ്മശ്ച കര്ണശ്ച കൃപശ്ച സമിതിഞ്ജയഃ । അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സൌമദത്തിസ്തഥൈവ ച ॥൧-൮॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അങ്ങ് (ദ്രോണാചാര്യർ), ഭീഷ്മർ, കർണ്ണൻ, യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും വിജയിക്കുന്ന കൃപാചാര്യർ, അശ്വത്ഥാമാവ്, വികർണ്ണൻ, സോമദത്തന്റെ പുത്രനായ ഭൂരിശ്രവസ്സ് എന്നിവരുണ്ട്.
അന്യേ ച ബഹവഃ ശൂരാ മദര്ഥേ ത്യക്തജീവിതാഃ । നാനാശസ്ത്രപ്രഹരണാഃ സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ ॥൧-൯॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എനിക്കുവേണ്ടി ജീവൻ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായിട്ടുള്ള മറ്റു പല വീരന്മാരുമുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും വിവിധതരം ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചവരും യുദ്ധത്തിൽ നിപുണരുമാണ്.
അപര്യാപ്തം തദസ്മാകം ബലം ഭീഷ്മാഭിരക്ഷിതമ് । പര്യാപ്തം ത്വിദമേതേഷാം ബലം ഭീമാഭിരക്ഷിതമ് ॥൧-൧൦॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഭീഷ്മരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന നമ്മുടെ സൈന്യം അപാരമാണ്. എന്നാൽ ഭീമനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന പാണ്ഡവരുടെ ഈ സൈന്യം പരിമിതമാണ്.
അയനേഷു ച സര്വേഷു യഥാഭാഗമവസ്ഥിതാഃ । ഭീഷ്മമേവാഭിരക്ഷന്തു ഭവന്തഃ സര്വ ഏവ ഹി ॥൧-൧൧॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അതിനാൽ, നിങ്ങളെല്ലാവരും അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നുകൊണ്ട് പിതാമഹനായ ഭീഷ്മരെത്തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം.
തസ്യ സഞ്ജനയന്ഹര്ഷം കുരുവൃദ്ധഃ പിതാമഹഃ । സിംഹനാദം വിനദ്യോച്ചൈഃ ശങ്ഖം ദധ്മൌ പ്രതാപവാന് ॥൧-൧൨॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അപ്പോൾ കുരുവൃദ്ധനും പ്രതാപശാലിയുമായ പിതാമഹൻ (ഭീഷ്മർ) ദുര്യോധനന് സന്തോഷമുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട് സിംഹഗർജ്ജനം പോലെ ഉച്ചത്തിൽ ശംഖ് മുഴക്കി.
തതഃ ശങ്ഖാശ്ച ഭേര്യശ്ച പണവാനകഗോമുഖാഃ । സഹസൈവാഭ്യഹന്യന്ത സ ശബ്ദസ്തുമുലോഽഭവത് ॥൧-൧൩॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അതിനുശേഷം ശംഖുകളും പെരുമ്പറകളും ഭേരികളും കൊമ്പുകളും എല്ലാം പെട്ടെന്ന് ഒന്നിച്ചു മുഴങ്ങി. ആ ശബ്ദം ഭയങ്കരമായിരുന്നു.
തതഃ ശ്വേതൈര്ഹയൈര്യുക്തേ മഹതി സ്യന്ദനേ സ്ഥിതൌ । മാധവഃ പാണ്ഡവശ്ചൈവ ദിവ്യൌ ശങ്ഖൌ പ്രദധ്മതുഃ ॥൧-൧൪॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അപ്പുറത്ത് വെളുത്ത കുതിരകളെ പൂട്ടിയ വലിയ രഥത്തിലിരുന്ന് മാധവനും (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) പാണ്ഡവനും (അർജ്ജുനൻ) തങ്ങളുടെ ദിവ്യമായ ശംഖുകൾ മുഴക്കി.
പാഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശോ ദേവദത്തം ധനഞ്ജയഃ । പൌണ്ഡ്രം ദധ്മൌ മഹാശങ്ഖം ഭീമകര്മാ വൃകോദരഃ ॥൧-൧൫॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ശ്രീകൃഷ്ണൻ പാഞ്ചജന്യം എന്ന ശംഖും അർജ്ജുനൻ ദേവദത്തം എന്ന ശംഖും മുഴക്കി. ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന ഭീമൻ പൗണ്ഡ്രം എന്ന മഹാശംഖ് മുഴക്കി.
അനന്തവിജയം രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । നകുലഃ സഹദേവശ്ച സുഘോഷമണിപുഷ്പകൌ ॥൧-൧൬॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിര മഹാരാജാവ് അനന്തവിജയം എന്ന ശംഖും നകുലനും സഹദേവനും സുഘോഷം, മണിപുഷ്പകം എന്നീ ശംഖുകളും മുഴക്കി.
കാശ്യശ്ച പരമേഷ്വാസഃ ശിഖണ്ഡീ ച മഹാരഥഃ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ചാപരാജിതഃ ॥൧-൧൭॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ശ്രേഷ്ഠനായ വില്ലാളിയായ കാശിരാജാവ്, മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡി, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, വിരാടൻ, അജയ്യനായ സാത്യകി...
ദ്രുപദോ ദ്രൌപദേയാശ്ച സര്വശഃ പൃഥിവീപതേ । സൌഭദ്രശ്ച മഹാബാഹുഃ ശങ്ഖാന്ദധ്മുഃ പൃഥക്പൃഥക് ॥൧-൧൮॥
അർത്ഥം (മലയാളം):...ദ്രുപദൻ, ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാർ, മഹാബാഹുവായ സുഭദ്രാപുത്രൻ (അഭിമന്യു) എന്നിവരെല്ലാം എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും അവരവരുടെ ശംഖുകൾ മുഴക്കി, രാജാവേ!
സ ഘോഷോ ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം ഹൃദയാനി വ്യദാരയത് । നഭശ്ച പൃഥിവീം ചൈവ തുമുലോ വ്യനുനാദയന് ॥൧-൧൯॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും മാറ്റൊലിക്കൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ പുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയം പിളർന്നു.
അഥ വ്യവസ്ഥിതാന്ദൃഷ്ട്വാ ധാര്തരാഷ്ട്രാന് കപിധ്വജഃ । പ്രവൃത്തേ ശസ്ത്രസമ്പാതേ ധനുരുദ്യമ്യ പാണ്ഡവഃ । ഹൃഷീകേശം തദാ വാക്യമിദമാഹ മഹീപതേ ॥൧-൨൦॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അപ്പോൾ, ആയുധപ്രയോഗം തുടങ്ങാറായ സമയത്ത്, ഹനുമാന്റെ കൊടിയുള്ള രഥത്തിലിരുന്ന പാണ്ഡവൻ (അർജ്ജുനൻ) അണിനിരന്നിട്ടുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ പുത്രന്മാരെ കണ്ട് തന്റെ വില്ലെടുത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അര്ജുന ഉവാച । സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ രഥം സ്ഥാപയ മേഽച്യുത ॥൧-൨൧॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: അച്യുതാ, എന്റെ രഥം രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കും മധ്യത്തിൽ നിർത്തിയാലും.
യാവദേതാന്നിരീക്ഷേഽഹം യോദ്ധുകാമാനവസ്ഥിതാന് । കൈര്മയാ സഹ യോദ്ധവ്യമസ്മിന് രണസമുദ്യമേ ॥൧-൨൨॥
അർത്ഥം (മലയാളം):യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയവരെയും ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ആരുമായാണോ പോരാടേണ്ടത് അവരെയും ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ (രഥം നിർത്തുക).
യോത്സ്യമാനാനവേക്ഷേഽഹം യ ഏതേഽത്ര സമാഗതാഃ । ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്ബുദ്ധേര്യുദ്ധേ പ്രിയചികീര്ഷവഃ ॥൧-൨൩॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ദുർബുദ്ധിയായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന് (ദുര്യോധനന്) യുദ്ധത്തിൽ പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടെ വന്നിട്ടുള്ളവരെ ഞാൻ കാണട്ടെ.
സഞ്ജയ ഉവാച । ഏവമുക്തോ ഹൃഷീകേശോ ഗുഡാകേശേന ഭാരത । സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ സ്ഥാപയിത്വാ രഥോത്തമമ് ॥൧-൨൪॥
അർത്ഥം (മലയാളം):സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അല്ലയോ ഭരതവംശജാ (ധൃതരാഷ്ട്രർ)! ഗുഡാകേശനായ (ഉറക്കത്തെ ജയിച്ച) അർജ്ജുനൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹൃഷീകേശൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) ആ ഉത്തമമായ രഥം രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കും മധ്യത്തിൽ നിർത്തി.
ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതഃ സര്വേഷാം ച മഹീക്ഷിതാമ് । ഉവാച പാര്ഥ പശ്യൈതാന്സമവേതാന്കുരൂനിതി ॥൧-൨൫॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഭീഷ്മർ, ദ്രോണർ, അതുപോലെ ലോകത്തിലെ മറ്റെല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽ വെച്ച് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അല്ലയോ പാർത്ഥാ, ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയിട്ടുള്ള ഈ കുരുക്കളെ കാണുക.
തത്രാപശ്യത്സ്ഥിതാന്പാര്ഥഃ പിതൄനഥ പിതാമഹാന് । ആചാര്യാന്മാതുലാന്ഭ്രാതൄന്പുത്രാന്പൌത്രാന്സഖീംസ്തഥാ ॥൧-൨൬॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അവിടെ അർജ്ജുനൻ, ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലുമായി നിൽക്കുന്ന തന്റെ പിതാക്കന്മാരെയും (ഇളയച്ഛൻ, മൂത്തച്ഛൻ), പിതാമഹന്മാരെയും, ആചാര്യന്മാരെയും, അമ്മാവന്മാരെയും, സഹോദരന്മാരെയും, പുത്രന്മാരെയും, പൗത്രന്മാരെയും, സുഹൃത്തുക്കളെയും...
ശ്വശുരാന്സുഹൃദശ്ചൈവ സേനയോരുഭയോരപി । താന്സമീക്ഷ്യ സ കൌന്തേയഃ സര്വാന്ബന്ധൂനവസ്ഥിതാന് ॥൧-൨൭॥
അർത്ഥം (മലയാളം):...ശ്വശുരന്മാരെയും അഭ്യുദയകാംക്ഷികളെയും ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലുമായി കണ്ടു. കുന്തീപുത്രനായ അർജ്ജുനൻ ഈ ബന്ധുക്കളെയെല്ലാം അവിടെ കണ്ടപ്പോൾ,
കൃപയാ പരയാവിഷ്ടോ വിഷീദന്നിദമബ്രവീത് । അര്ജുന ഉവാച । ദൃഷ്ട്വേമം സ്വജനം കൃഷ്ണ യുയുത്സും സമുപസ്ഥിതമ് ॥൧-൨൮॥
അർത്ഥം (മലയാളം):...അങ്ങേയറ്റം കരുണ തോന്നി ദുഃഖിതനായി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയ എന്റെ ഈ ബന്ധുജനങ്ങളെ കണ്ട്,
സീദന്തി മമ ഗാത്രാണി മുഖം ച പരിശുഷ്യതി । വേപഥുശ്ച ശരീരേ മേ രോമഹര്ഷശ്ച ജായതേ ॥൧-൨൯॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എന്റെ അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു, എന്റെ വായ ഉണങ്ങുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിൽ വിറയലുണ്ടാകുന്നു, രോമാഞ്ചവും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഗാണ്ഡീവം സ്രംസതേ ഹസ്താത്ത്വക്ചൈവ പരിദഹ്യതേ । ന ച ശക്നോമ്യവസ്ഥാതും ഭ്രമതീവ ച മേ മനഃ ॥൧-൩൦॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ഗാണ്ഡീവം വഴുതിവീഴുന്നു, എന്റെ ചർമ്മം കത്തുന്നു. എനിക്ക് നിൽക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല, എന്റെ മനസ്സ് ഭ്രമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
നിമിത്താനി ച പശ്യാമി വിപരീതാനി കേശവ । ന ച ശ്രേയോഽനുപശ്യാമി ഹത്വാ സ്വജനമാഹവേ ॥൧-൩൧॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കേശവാ, ഞാൻ വിപരീതമായ നിമിത്തങ്ങൾ കാണുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ കൊന്നിട്ട് എന്ത് ശ്രേയസ്സുണ്ടാകാനാണ്!
ന കാങ്ക്ഷേ വിജയം കൃഷ്ണ ന ച രാജ്യം സുഖാനി ച । കിം നോ രാജ്യേന ഗോവിന്ദ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ ॥൧-൩൨॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കൃഷ്ണാ, ഞാൻ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാജ്യവും സുഖങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഗോവിന്ദാ, നമുക്ക് രാജ്യം കൊണ്ടെന്ത് കാര്യം? ഭോഗങ്ങൾ കൊണ്ടും ജീവിതം കൊണ്ടും എന്ത് പ്രയോജനം?
യേഷാമര്ഥേ കാങ്ക്ഷിതം നോ രാജ്യം ഭോഗാഃ സുഖാനി ച । ത ഇമേഽവസ്ഥിതാ യുദ്ധേ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ ധനാനി ച ॥൧-൩൩॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ നാം രാജ്യവും ഭോഗങ്ങളും സുഖങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അവരെല്ലാം തങ്ങളുടെ പ്രാണനിലുള്ള ആഗ്രഹവും ധനവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ യുദ്ധത്തിൽ അണിനിരന്നിരിക്കുകയാണ്...
ആചാര്യാഃ പിതരഃ പുത്രാസ്തഥൈവ ച പിതാമഹാഃ । മാതുലാഃ ശ്വശുരാഃ പൌത്രാഃ ശ്യാലാഃ സമ്ബന്ധിനസ്തഥാ ॥൧-൩൪॥
അർത്ഥം (മലയാളം):...ആചാര്യന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, പുത്രന്മാർ, പിതാമഹന്മാർ, അമ്മാവന്മാർ, ശ്വശുരന്മാർ, പൗത്രന്മാർ, ഭാര്യാസഹോദരന്മാർ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ.
ഏതാന്ന ഹന്തുമിച്ഛാമി ഘ്നതോഽപി മധുസൂദന । അപി ത്രൈലോക്യരാജ്യസ്യ ഹേതോഃ കിം നു മഹീകൃതേ ॥൧-൩൫॥
അർത്ഥം (മലയാളം):മധുസൂദനാ, ഇവർ എന്നെ കൊന്നാൽപ്പോലും മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്യത്തിനുവേണ്ടിയാണെങ്കിൽക്കൂടി ഞാൻ ഇവരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പിന്നെ ഈ ഭൂമിക്കുവേണ്ടിയുള്ള കാര്യം പറയാനുണ്ടോ?
നിഹത്യ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നഃ കാ പ്രീതിഃ സ്യാജ്ജനാര്ദന । പാപമേവാശ്രയേദസ്മാന്ഹത്വൈതാനാതതായിനഃ ॥൧-൩൬॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊന്നിട്ട് നമുക്ക് എന്ത് സന്തോഷമാണുണ്ടാകുക? ഈ അക്രമികളെ കൊല്ലുന്നതുകൊണ്ട് പാപം മാത്രമേ നമ്മെ ആശ്രയിക്കുകയുള്ളൂ.
തസ്മാന്നാര്ഹാ വയം ഹന്തും ധാര്തരാഷ്ട്രാന്സ്വബാന്ധവാന് । സ്വജനം ഹി കഥം ഹത്വാ സുഖിനഃ സ്യാമ മാധവ ॥൧-൩൭॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അതിനാൽ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലുന്നത് നമുക്ക് യോഗ്യമല്ല. മാധവാ, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ കൊന്നിട്ട് നമുക്കെങ്ങനെ സുഖമായിരിക്കാൻ കഴിയും?
യദ്യപ്യേതേ ന പശ്യന്തി ലോഭോപഹതചേതസഃ । കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം മിത്രദ്രോഹേ ച പാതകമ് ॥൧-൩൮॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അത്യാഗ്രഹം കൊണ്ട് ബുദ്ധി നശിച്ച ഇവർ കുലനാശം വരുത്തുന്നതിലെ ദോഷവും മിത്രദ്രോഹത്തിലുള്ള പാപവും കാണുന്നില്ലെങ്കിലും...
കഥം ന ജ്ഞേയമസ്മാഭിഃ പാപാദസ്മാന്നിവര്തിതുമ് । കുലക്ഷയകൃതം ദോഷം പ്രപശ്യദ്ഭിര്ജനാര്ദന ॥൧-൩൯॥
അർത്ഥം (മലയാളം):...പക്ഷേ ജനാർദ്ദനാ, കുലനാശം കൊണ്ടുള്ള ദോഷം വ്യക്തമായി അറിയാവുന്ന നാം ഈ പാപകർമ്മത്തിൽ നിന്നും എന്തിനു പിന്തിരിയരുത്?
കുലക്ഷയേ പ്രണശ്യന്തി കുലധര്മാഃ സനാതനാഃ । ധര്മേ നഷ്ടേ കുലം കൃത്സ്നമധര്മോഽഭിഭവത്യുത ॥൧-൪൦॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കുലം നശിക്കുമ്പോൾ സനാതനമായ കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. ധർമ്മം നശിക്കുമ്പോൾ കുലത്തെ മുഴുവൻ അധർമ്മം കീഴടക്കുന്നു.
അധര്മാഭിഭവാത്കൃഷ്ണ പ്രദുഷ്യന്തി കുലസ്ത്രിയഃ । സ്ത്രീഷു ദുഷ്ടാസു വാര്ഷ്ണേയ ജായതേ വര്ണസങ്കരഃ ॥൧-൪൧॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കൃഷ്ണാ, അധർമ്മം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ കുലസ്ത്രീകൾ ദുഷിക്കുന്നു. വാർഷ്ണേയ, സ്ത്രീകൾ ദുഷിക്കുമ്പോൾ വർണ്ണസങ്കരമുണ്ടാകുന്നു.
സങ്കരോ നരകായൈവ കുലഘ്നാനാം കുലസ്യ ച । പതന്തി പിതരോ ഹ്യേഷാം ലുപ്തപിണ്ഡോദകക്രിയാഃ ॥൧-൪൨॥
അർത്ഥം (മലയാളം):വർണ്ണസങ്കരം കുലം നശിപ്പിക്കുന്നവരെയും കുലത്തെയും നരകത്തിലേക്കുതന്നെ നയിക്കുന്നു. പിണ്ഡോദകക്രിയകൾ മുടങ്ങുന്നതുകൊണ്ട് ഇവരുടെ പിതൃക്കൾ അധഃപതിക്കുന്നു.
ദോഷൈരേതൈഃ കുലഘ്നാനാം വര്ണസങ്കരകാരകൈഃ । ഉത്സാദ്യന്തേ ജാതിധര്മാഃ കുലധര്മാശ്ച ശാശ്വതാഃ ॥൧-൪൩॥
അർത്ഥം (മലയാളം):വർണ്ണസങ്കരമുണ്ടാക്കുന്ന കുലഘാതകരുടെ ഈ ദോഷങ്ങൾ കാരണം, ശാശ്വതമായ ജാതിധർമ്മങ്ങളും കുലധർമ്മങ്ങളും നശിക്കുന്നു.
ഉത്സന്നകുലധര്മാണാം മനുഷ്യാണാം ജനാര്ദന । നരകേ നിയതം വാസോ ഭവതീത്യനുശുശ്രുമ ॥൧-൪൪॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ജനാർദ്ദനാ, കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച മനുഷ്യർക്ക് നരകത്തിൽത്തന്നെയാണ് എക്കാലവും വാസം എന്ന് നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അഹോ ബത മഹത്പാപം കര്തും വ്യവസിതാ വയമ് । യദ്രാജ്യസുഖലോഭേന ഹന്തും സ്വജനമുദ്യതാഃ ॥൧-൪൫॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കഷ്ടം! രാജ്യസുഖത്തിലുള്ള അത്യാഗ്രഹം കൊണ്ട് സ്വന്തം ജനങ്ങളെത്തന്നെ കൊല്ലാൻ തയ്യാറായി നാം എത്ര വലിയ പാപമാണ് ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങുന്നത്!
യദി മാമപ്രതീകാരമശസ്ത്രം ശസ്ത്രപാണയഃ । ധാര്തരാഷ്ട്രാ രണേ ഹന്യുസ്തന്മേ ക്ഷേമതരം ഭവേത് ॥൧-൪൬॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ആയുധമേന്തിയ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ആയുധമില്ലാത്തവനും എതിർക്കാത്തവനുമായ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നാൽപ്പോലും അതെനിക്ക് വളരെ ശ്രേയസ്കരമായിരിക്കും.
സഞ്ജയ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാര്ജുനഃ സങ്ഖ്യേ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। വിസൃജ്യ സശരം ചാപം ശോകസംവിഗ്നമാനസഃ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ്, ദുഃഖത്താൽ ഹൃദയം തളർന്ന അർജ്ജുനൻ വില്ലും അമ്പുകളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ് രഥത്തിൽ ഇരുന്നുപോയി.