അധ്യായം 3 — കർമ്മ യോഗം
കര്മയോഗ
കർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് സന്യാസമല്ല; ലോകക്ഷേമത്തിനായി നിഷ്കാമമായി കർമ്മം ചെയ്യണം. കാമക്രോധങ്ങളെ ജയിക്കണം.
പ്രധാന ശ്ലോകങ്ങളും ദാർശനിക വിശദീകരണവും
ജ്യായസീ ചേത്കര്മണസ്തേ മതാ ബുദ്ധിര്ജനാര്ദന । തത്കിം കര്മണി ഘോരേ മാം നിയോജയസി കേശവ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ബുദ്ധി കര്മത്തേക്കാള് ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കില്, ഈ ഭയങ്കര കര്മത്തിലേക്ക് എന്നെ എന്തിന് നിയോഗിക്കുന്നു എന്ന് അര്ജുനന് ചോദിക്കുന്നു.
വ്യാമിശ്രേണേവ വാക്യേന ബുദ്ധിം മോഹയസീവ മേ । തദേകം വദ നിശ്ചിത്യ യേന ശ്രേയോഽഹമാപ്നുയാമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):നിന്റെ വാക്കുകള് കലര്ന്നതുപോലെ തോന്നി എന്റെ ബുദ്ധിയെ കുഴക്കുന്നു; എനിക്ക് ശ്രേയസ്സ് നല്കുന്ന ഏക ഉറച്ച മാര്ഗം പറയുക.
ലോകേഽസ്മിന് ദ്വിവിധാ നിഷ്ഠാ പുരാ പ്രോക്താ മയാനഘ । ജ്ഞാനയോഗേന സാങ്ഖ്യാനാം കര്മയോഗേന യോഗിനാമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഈ ലോകത്തില് രണ്ടു നിഷ്ഠകള് ഞാന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്—സാംഖ്യര്ക്ക് ജ്ഞാനയോഗവും യോഗികള്ക്ക് കര്മയോഗവും.
ന കര്മണാമനാരമ്ഭാന്നൈഷ്കര്മ്യം പുരുഷോഽശ്നുതേ । ന ച സംന്യസനാദേവ സിദ്ധിം സമധിഗച്ഛതി ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കര്മം ആരംഭിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം നൈഷ്കര്മ്യം ലഭിക്കില്ല; പുറം സന്യാസം കൊണ്ടുമാത്രം സിദ്ധി ലഭിക്കുകയുമില്ല.
ന ഹി കശ്ചിത്ക്ഷണമപി ജാതു തിഷ്ഠത്യകര്മകൃത് । കാര്യതേ ഹ്യവശഃ കര്മ സര്വഃ പ്രകൃതിജൈര്ഗുണൈഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ആരും ഒരു നിമിഷം പോലും പൂര്ണമായി അകര്മിയായി നില്ക്കാനാവില്ല; പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങള് എല്ലാവരെയും കര്മത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
കര്മേന്ദ്രിയാണി സംയമ്യ യ ആസ്തേ മനസാ സ്മരന് । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാന്വിമൂഢാത്മാ മിഥ്യാചാരഃ സ ഉച്യതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കര്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സില് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ചിന്തിക്കുന്നവന് മോഹിതനായ കപടാചാരിയാകുന്നു.
യസ്ത്വിന്ദ്രിയാണി മനസാ നിയമ്യാരഭതേഽര്ജുന । കര്മേന്ദ്രിയൈഃ കര്മയോഗമസക്തഃ സ വിശിഷ്യതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എന്നാല് മനസ്സിലൂടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാതെ കര്മയോഗം ചെയ്യുന്നവന് ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
നിയതം കുരു കര്മ ത്വം കര്മ ജ്യായോ ഹ്യകര്മണഃ । ശരീരയാത്രാപി ച തേ ന പ്രസിദ്ധ്യേദകര്മണഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):നിന്റെ നിയതകര്മം ചെയ്യുക; അകര്മത്തേക്കാള് കര്മം ശ്രേഷ്ഠമാണ്. അകര്മത്തിലൂടെ ശരീരയാത്ര പോലും സാധ്യമല്ല.
യജ്ഞാര്ഥാത്കര്മണോഽന്യത്ര ലോകോഽയം കര്മബന്ധനഃ । തദര്ഥം കര്മ കൌന്തേയ മുക്തസങ്ഗഃ സമാചര ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):യജ്ഞാര്ഥം ചെയ്യുന്ന കര്മം ബന്ധിപ്പിക്കില്ല; സ്വാര്ഥമായ കര്മം ബന്ധിപ്പിക്കും. അതിനാല് ആസക്തിയില്ലാതെ കര്മം ചെയ്യുക.
സഹയജ്ഞാഃ പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ പുരോവാച പ്രജാപതിഃ । അനേന പ്രസവിഷ്യധ്വമേഷ വോഽസ്ത്വിഷ്ടകാമധുക് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):പ്രജാപതി യജ്ഞത്തോടൊപ്പം ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ച്, ഇതിലൂടെ വളരുക; ഇത് നിങ്ങളുടെ ഉത്തമാഭിലാഷങ്ങള് നിറവേറ്റട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞു.
ദേവാന്ഭാവയതാനേന തേ ദേവാ ഭാവയന്തു വഃ । പരസ്പരം ഭാവയന്തഃ ശ്രേയഃ പരമവാപ്സ്യഥ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):യജ്ഞത്തിലൂടെ ദേവശക്തികളെ പോഷിപ്പിക്കുക; അവ നിങ്ങളെയും പോഷിപ്പിക്കട്ടെ. പരസ്പരം സഹായിച്ച് പരമശ്രേയസ്സ് നേടുക.
ഇഷ്ടാന്ഭോഗാന്ഹി വോ ദേവാ ദാസ്യന്തേ യജ്ഞഭാവിതാഃ । തൈര്ദത്താനപ്രദായൈഭ്യോ യോ ഭുങ്ക്തേ സ്തേന ഏവ സഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):യജ്ഞത്താല് തൃപ്തരായ ദേവതകള് ഇഷ്ടഭോഗങ്ങള് നല്കും; തിരിച്ചര്പ്പിക്കാതെ അവ അനുഭവിക്കുന്നവന് കള്ളനാണ്.
യജ്ഞശിഷ്ടാശിനഃ സന്തോ മുച്യന്തേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । ഭുഞ്ജതേ തേ ത്വഘം പാപാ യേ പചന്ത്യാത്മകാരണാത് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):യജ്ഞശേഷം കഴിക്കുന്ന സത്ജനങ്ങള് പാപങ്ങളില്നിന്ന് മോചിതരാകും; സ്വാര്ഥമായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്നവര് പാപം തന്നെയാണ് കഴിക്കുന്നത്.
അന്നാദ്ഭവന്തി ഭൂതാനി പര്ജന്യാദന്നസമ്ഭവഃ । യജ്ഞാദ്ഭവതി പര്ജന്യോ യജ്ഞഃ കര്മസമുദ്ഭവഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അന്നത്തില്നിന്ന് ജീവികള് ഉണ്ടാകുന്നു; മഴയില്നിന്ന് അന്നം; യജ്ഞത്തില്നിന്ന് മഴ; കര്മത്തില്നിന്ന് യജ്ഞം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
കര്മ ബ്രഹ്മോദ്ഭവം വിദ്ധി ബ്രഹ്മാക്ഷരസമുദ്ഭവമ് । തസ്മാത്സര്വഗതം ബ്രഹ്മ നിത്യം യജ്ഞേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കര്മം ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തില്നിന്നും ആ ജ്ഞാനം അക്ഷരബ്രഹ്മത്തില്നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സര്വ്വവ്യാപിയായ ബ്രഹ്മം യജ്ഞത്തില് നിത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏവം പ്രവര്തിതം ചക്രം നാനുവര്തയതീഹ യഃ । അഘായുരിന്ദ്രിയാരാമോ മോഘം പാര്ഥ സ ജീവതി ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഈ ധര്മചക്രം പിന്തുടരാത്ത, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് മാത്രം രമിക്കുന്നവന് വ്യര്ഥമായി ജീവിക്കുന്നു.
യസ്ത്വാത്മരതിരേവ സ്യാദാത്മതൃപ്തശ്ച മാനവഃ । ആത്മന്യേവ ച സന്തുഷ്ടസ്തസ്യ കാര്യം ന വിദ്യതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ആത്മാവില് ആനന്ദിക്കുകയും ആത്മാവില് തൃപ്തനാവുകയും ആത്മാവില്ത്തന്നെ സന്തുഷ്ടനാവുകയും ചെയ്യുന്നവന് വ്യക്തിപരമായ നിര്ബന്ധിത കര്മമില്ല.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന । ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദര്ഥവ്യപാശ്രയഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അവന് കര്മം ചെയ്തതിലൂടെ വ്യക്തിപരമായ പ്രയോജനമില്ല; ചെയ്യാതിരുന്നതിലും നഷ്ടമില്ല; ആരെയും സ്വാര്ഥമായി ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല.
തസ്മാദസക്തഃ സതതം കാര്യം കര്മ സമാചര । അസക്തോ ഹ്യാചരന്കര്മ പരമാപ്നോതി പൂരുഷഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അതിനാല് ആസക്തിയില്ലാതെ തുടര്ച്ചയായി ചെയ്യേണ്ട കര്മം ചെയ്യുക; അനാസക്ത കര്മത്തിലൂടെ മനുഷ്യന് പരമപദം നേടുന്നു.
കര്മണൈവ ഹി സംസിദ്ധിമാസ്ഥിതാ ജനകാദയഃ । ലോകസങ്ഗ്രഹമേവാപി സമ്പശ്യന്കര്തുമര്ഹസി ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ജനകാദിമഹാത്മാക്കള് കര്മത്തിലൂടെയാണ് സിദ്ധി നേടിയതു; ലോകസംഗ്രഹം പരിഗണിച്ച് നീയും കര്മം ചെയ്യണം.
യദ്യദാചരതി ശ്രേഷ്ഠസ്തത്തദേവേതരോ ജനഃ । സ യത്പ്രമാണം കുരുതേ ലോകസ്തദനുവര്തതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ശ്രേഷ്ഠന് ചെയ്യുന്നതിനെ മറ്റുള്ളവര് പിന്തുടരും; അവന് സ്ഥാപിക്കുന്ന മാനദണ്ഡം ലോകം അനുസരിക്കും.
ന മേ പാര്ഥാസ്തി കര്തവ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു കിഞ്ചന । നാനവാപ്തമവാപ്തവ്യം വര്ത ഏവ ച കര്മണി ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല; നേടാനുള്ളതും ഒന്നുമില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഞാന് കര്മത്തില് തുടരുന്നു.
യദി ഹ്യഹം ന വര്തേയം ജാതു കര്മണ്യതന്ദ്രിതഃ । മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഞാന് ജാഗ്രതയോടെ കര്മത്തില് ഏര്പ്പെടാതിരുന്നാല് മനുഷ്യര് എല്ലാവരും എന്റെ മാര്ഗം പിന്തുടരും.
ഉത്സീദേയുരിമേ ലോകാ ന കുര്യാം കര്മ ചേദഹമ് । സങ്കരസ്യ ച കര്താ സ്യാമുപഹന്യാമിമാഃ പ്രജാഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഞാന് കര്മം ചെയ്യാതിരുന്നാല് ലോകങ്ങള് നശിക്കും; അക്രമവും ആശയക്കുഴപ്പവും ഉണ്ടാക്കി ജീവികളുടെ നാശത്തിന് കാരണമാകും.
സക്താഃ കര്മണ്യവിദ്വാംസോ യഥാ കുര്വന്തി ഭാരത । കുര്യാദ്വിദ്വാംസ്തഥാസക്തശ്ചികീര്ഷുര്ലോകസങ്ഗ്രഹമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അജ്ഞാനികള് ആസക്തിയോടെ കര്മം ചെയ്യുന്നതുപോലെ ജ്ഞാനിയും, പക്ഷേ ആസക്തിയില്ലാതെ, ലോകക്ഷേമത്തിനായി കര്മം ചെയ്യണം.
ന ബുദ്ധിഭേദം ജനയേദജ്ഞാനാം കര്മസങ്ഗിനാമ് । ജോഷയേത്സര്വകര്മാണി വിദ്വാന്യുക്തഃ സമാചരന് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):കര്മാസക്തരായ അജ്ഞാനികളുടെ ബുദ്ധിയെ കലക്കരുത്; ജ്ഞാനി സ്വയം യോഗത്തോടെ കര്മം ചെയ്ത് അവരെയും കര്ത്തവ്യത്തില് പ്രേരിപ്പിക്കണം.
പ്രകൃതേഃ ക്രിയമാണാനി ഗുണൈഃ കര്മാണി സര്വശഃ । അഹങ്കാരവിമൂഢാത്മാ കര്താഹമിതി മന്യതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ് എല്ലാ കര്മങ്ങളും നടത്തുന്നത്; അഹങ്കാരമോഹിതന് ‘ഞാനാണ് കര്ത്താവ്’ എന്ന് കരുതുന്നു.
തത്ത്വവിത്തു മഹാബാഹോ ഗുണകര്മവിഭാഗയോഃ । ഗുണാ ഗുണേഷു വര്തന്ത ഇതി മത്വാ ന സജ്ജതേ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):തത്ത്വജ്ഞാനി ഗുണങ്ങള് ഗുണങ്ങളില്ത്തന്നെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി ആ കര്മങ്ങളില് ആസക്തനാകുന്നില്ല.
പ്രകൃതേര്ഗുണസമ്മൂഢാഃ സജ്ജന്തേ ഗുണകര്മസു । താനകൃത്സ്നവിദോ മന്ദാന്കൃത്സ്നവിന്ന വിചാലയേത് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):പ്രകൃതിഗുണങ്ങളില് മോഹിതരായവര് ഗുണജന്യ കര്മങ്ങളില് പതിയുന്നു; പൂര്ണജ്ഞാനി അവരെ കലക്കരുത്.
മയി സര്വാണി കര്മാണി സംന്യസ്യാധ്യാത്മചേതസാ । നിരാശീര്നിര്മമോ ഭൂത്വാ യുധ്യസ്വ വിഗതജ്വരഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എല്ലാ കര്മങ്ങളും എനിക്ക് സമര്പ്പിച്ച്, ആത്മചിന്തയോടെ, പ്രതീക്ഷയും മമതയും വിട്ട്, ഉള്ളിലെ വ്യാകുലതയില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുക.
യേ മേ മതമിദം നിത്യമനുതിഷ്ഠന്തി മാനവാഃ । ശ്രദ്ധാവന്തോഽനസൂയന്തോ മുച്യന്തേ തേഽപി കര്മഭിഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):എന്റെ ഈ ഉപദേശം വിശ്വാസത്തോടെ, ദോഷദൃഷ്ടിയില്ലാതെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവര് കര്മബന്ധത്തില്നിന്ന് മോചിതരാകും.
യേ ത്വേതദഭ്യസൂയന്തോ നാനുതിഷ്ഠന്തി മേ മതമ് । സര്വജ്ഞാനവിമൂഢാംസ്താന്വിദ്ധി നഷ്ടാനചേതസഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഇത് നിരസിച്ച് അനുഷ്ഠിക്കാത്തവര് ജ്ഞാനത്തില് മോഹിതരും വിവേകരഹിതരുമായി നാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
സദൃശം ചേഷ്ടതേ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര്ജ്ഞാനവാനപി । പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി നിഗ്രഹഃ കിം കരിഷ്യതി ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ജ്ഞാനിയുപോലും സ്വന്തം സ്വഭാവാനുസരിച്ച് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു; ജീവികള് തങ്ങളുടെ പ്രകൃതിയെ പിന്തുടരുന്നു. വെറും ബലപ്രയോഗനിയന്ത്രണം എന്ത് ചെയ്യും?
ഇന്ദ്രിയസ്യേന്ദ്രിയസ്യാര്ഥേ രാഗദ്വേഷൌ വ്യവസ്ഥിതൌ । തയോര്ന വശമാഗച്ഛേത്തൌ ഹ്യസ്യ പരിപന്ഥിനൌ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഓരോ ഇന്ദ്രിയവിഷയത്തിലും രാഗവും ദ്വേഷവും ഉണ്ട്; അവയുടെ വശത്താകരുത്, അവയാണ് വഴിയിലെ തടസ്സങ്ങള്.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് । സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):സ്വധര്മം അപൂര്ണമായാലും പരധര്മം നന്നായി ചെയ്യുന്നതിനെക്കാള് ശ്രേഷ്ഠം; സ്വധര്മത്തില് മരണം പോലും ഉത്തമം; പരധര്മം ഭയാനകം.
അഥ കേന പ്രയുക്തോഽയം പാപം ചരതി പൂരുഷഃ । അനിച്ഛന്നപി വാര്ഷ്ണേയ ബലാദിവ നിയോജിതഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിന് വിരുദ്ധമായും മനുഷ്യന് പാപം ചെയ്യാന് എന്താണ് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് അര്ജുനന് ചോദിക്കുന്നു.
കാമ ഏഷ ക്രോധ ഏഷ രജോഗുണസമുദ്ഭവഃ । മഹാശനോ മഹാപാപ്മാ വിദ്ധ്യേനമിഹ വൈരിണമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):രജോഗുണത്തില്നിന്ന് ജനിക്കുന്ന കാമം തന്നെയാണ് ക്രോധവും; അത് ഒരിക്കലും തൃപ്തരാകാത്ത മഹാപാപിയായ ശത്രുവാണ്.
ധൂമേനാവ്രിയതേ വഹ്നിര്യഥാദര്ശോ മലേന ച । യഥോല്ബേനാവൃതോ ഗര്ഭസ്തഥാ തേനേദമാവൃതമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):പുകയാല് അഗ്നിയും, മലിനതയാല് കണ്ണാടിയും, ഗര്ഭപാത്രത്താല് ഭ്രൂണവും മറയുന്നതുപോലെ ഇതിലൂടെ ജ്ഞാനം മറയുന്നു.
ആവൃതം ജ്ഞാനമേതേന ജ്ഞാനിനോ നിത്യവൈരിണാ । കാമരൂപേണ കൌന്തേയ ദുഷ്പൂരേണാനലേന ച ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):തൃപ്തിയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെയുള്ള കാമം ജ്ഞാനികളുടെ നിത്യശത്രുവായി ജ്ഞാനം മറയ്ക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിരസ്യാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ । ഏതൈര്വിമോഹയത്യേഷ ജ്ഞാനമാവൃത്യ ദേഹിനമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, മനസ്, ബുദ്ധി എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനങ്ങള്; അവയിലൂടെ ജ്ഞാനം മറച്ച് ഇത് ജീവിയെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമിന്ദ്രിയാണ്യാദൌ നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ । പാപ്മാനം പ്രജഹി ഹ്യേനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനാശനമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):അതിനാല് ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ജ്ഞാനവിജ്ഞാനങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപരൂപിയായ ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കുക.
ഇന്ദ്രിയാണി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ । മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ശരീരത്തേക്കാള് ഉന്നതം; മനസ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളേക്കാള് ഉന്നതം; ബുദ്ധി മനസ്സിനേക്കാള് ഉന്നതം; ബുദ്ധിക്കപ്പുറം ആത്മാവാണ്.
ഏവം ബുദ്ധേഃ പരം ബുദ്ധ്വാ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ । ജഹി ശത്രും മഹാബാഹോ കാമരൂപം ദുരാസദമ് ॥
അർത്ഥം (മലയാളം):ബുദ്ധിക്കപ്പുറം ആത്മാവുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആത്മാവിലൂടെ മനസ്സിനെ സ്ഥിരമാക്കി, ജയിക്കാന് ദുഷ്കരമായ കാമരൂപശത്രുവിനെ ജയിക്കുക.