அத்தியாயம் 2 — சாங்கிய யோகம்
ஸாங்க்யயோக
கண்ணபிரான் ஆத்மாவின் அழிவின்மை, இன்ப-துன்ப சமநிலை, பலனை எதிர்பாராத நிஷ்காம கர்மம் மற்றும் ஸ்திதபிரக்ஞனின் இயல்புகளை அருள்கிறார்.
முக்கிய ஸ்லோகங்களும் தத்துவ விளக்கமும்
ஸஞ்ஜய உவாச । தம் ததா க்ரிபயாவிஷ்டமஶ்ரீுபூர்ணாகுலேக்ஷணம் । விஷீதந்தமிதம் வாக்யமுவாச மதுஸூதநஃ ॥௨-௧॥
பொருள் (தமிழ்):சஞ்சயன் கூறினான்: கருணை, கண்ணீர், துயரம் ஆகியவற்றால் கலங்கிய அர்ஜுனனிடம் கிருஷ்ணர் பேசினார்.
ஶ்ரீீபகவாநுவாச । குதஸ்த்வா கஶ்மலமிதம் விஷமே ஸமுபஸ்திதம் । அநார்யஜுஷ்டமஸ்வர்க்யமகீர்திகரமர்ஜுந ॥௨-௨॥
பொருள் (தமிழ்):கிருஷ்ணர் கூறினார்: அர்ஜுனா, இந்த நெருக்கடியான நேரத்தில் இந்த மனத்தளர்ச்சி உனக்கு எங்கிருந்து வந்தது? இது உனக்குத் தகுதியானதல்ல.
க்லைப்யம் மா ஸ்ம கமஃ பார்த நைதத்த்வய்யுபபத்யதே । க்ஷுத்ரம் ஹ்ரிதயதௌர்பல்யம் த்யக்த்வோத்திஷ்ட பரந்தப ॥௨-௩॥
பொருள் (தமிழ்):பார்த்தா, கோழைத்தனத்திற்கு இடம் கொடுக்காதே. இதயத்தின் சிறிய பலவீனத்தை விட்டெழுந்து கடமையைச் செய்.
அர்ஜுந உவாச । கதம் பீஷ்மமஹம் ஸங்க்யே த்ரோணம் ச மதுஸூதந । இஷுபிஃ ப்ரதியோத்ஸ்யாமி பூஜார்ஹாவரிஸூதந ॥௨-௪॥
பொருள் (தமிழ்):அர்ஜுனன் கேட்டான்: மதுசூதனா, வணக்கத்திற்குரிய பீஷ்மர், துரோணர் மீது போரில் நான் எப்படி அம்பு எய்வேன்?
குரூநஹத்வா ஹி மஹாநுபாவாந் ஶ்ரீேயோ போக்தும் பைக்ஷ்யமபீஹ லோகே । ஹத்வார்தகாமாம்ஸ்து குரூநிஹைவ புஞ்ஜீய போகாந் ருதிரப்ரதிக்தாந் ॥௨-௫॥
பொருள் (தமிழ்):இந்த உயர்ந்த குருக்களைக் கொல்வதைவிட பிச்சை எடுத்து வாழ்வதே மேல்; அவர்களை கொன்று பெறும் இன்பங்கள் இரத்தத்தால் கறைபடும்.
ந சைதத்வித்மஃ கதரந்நோ கரீயோ யத்வா ஜயேம யதி வா நோ ஜயேயுஃ । யாநேவ ஹத்வா ந ஜிஜீவிஷாமஸ்தே'வஸ்திதாஃ ப்ரமுகே தார்தராஷ்ட்ராஃ ॥௨-௬॥
பொருள் (தமிழ்):நாம் வெல்வதா, அவர்கள் வெல்வதா எது சிறந்தது என்று தெரியவில்லை. கொல்ல விரும்பாதவர்களே எங்கள் முன் நிற்கிறார்கள்.
கார்பண்யதோஷோபஹதஸ்வபாவஃ ப்ரிச்சாமி த்வாம் தர்மஸம்மூடசேதாஃ । யச்ச்ரேயஃ ஸ்யாந்நிஶ்சிதம் ப்ரூஹி தந்மே ஶிஷ்யஸ்தே'ஹம் ஶாதி மாம் த்வாம் ப்ரபந்நம் ॥௨-௭॥
பொருள் (தமிழ்):கருணையால் என் இயல்பு பலவீனமடைந்து, தர்மத்தில் என் மனம் குழம்பியுள்ளது. உண்மையான நன்மை எது என்று உறுதியாகச் சொல்லுங்கள்; நான் உங்கள் சீடன்.
ந ஹி ப்ரபஶ்யாமி மமாபநுத்யாத்யச்சோகமுச்சோஷணமிந்த்ரியாணாம் । அவாப்ய பூமாவஸபத்நம்ரித்தம் ராஜ்யம் ஸுராணாமபி சாதிபத்யம் ॥௨-௮॥
பொருள் (தமிழ்):செழிப்பான அரசையும் தேவர்களின் ஆதிக்கத்தையும் பெற்றாலும், என் இந்திரியங்களை வாடச் செய்யும் துயரத்தை நீக்கும் வழி எனக்குத் தெரியவில்லை.
ஸஞ்ஜய உவாச । ஏவமுக்த்வா ஹ்ரிஷீகேஶம் குடாகேஶஃ பரந்தப । ந யோத்ஸ்ய இதி கோவிந்தமுக்த்வா தூஷ்ணீம் பபூவ ஹ ॥௨-௯॥
பொருள் (தமிழ்):சஞ்சயன் கூறினான்: 'நான் போரிடமாட்டேன்' என்று கூறி அர்ஜுனன் அமைதியானான்.
தமுவாச ஹ்ரிஷீகேஶஃ ப்ரஹஸந்நிவ பாரத । ஸேநயோருபயோர்மத்யே விஷீதந்தமிதம் வசஃ ॥௨-௧௦॥
பொருள் (தமிழ்):இரு படைகளுக்கும் நடுவில் துயருற்ற அர்ஜுனனிடம் கிருஷ்ணர் புன்னகையுடன் பேசினார்.
ஶ்ரீீபகவாநுவாச । அஶோச்யாநந்வஶோசஸ்த்வம் ப்ரஜ்ஞாவாதாம்ஶ்ச பாஷஸே । கதாஸூநகதாஸூம்ஶ்ச நாநுஶோசந்தி பண்டிதாஃ ॥௨-௧௧॥
பொருள் (தமிழ்):துயரப்படக் கூடாதவர்களுக்காக நீ துயரப்படுகிறாய்; ஆனால் ஞானிகளின் சொற்களைப் பேசுகிறாய். ஞானிகள் உயிரோடு இருப்பவர்களுக்கோ இறந்தவர்களுக்கோ துயரப்படமாட்டார்கள்.
ந த்வேவாஹம் ஜாது நாஸம் ந த்வம் நேமே ஜநாதிபாஃ । ந சைவ ந பவிஷ்யாமஃ ஸர்வே வயமதஃ பரம் ॥௨-௧௨॥
பொருள் (தமிழ்):நானும், நீயும், இந்த அரசர்களும் எப்போதும் இல்லாதவர்கள் அல்ல; இனியும் நம் இருப்பு அழியாது.
தேஹிநோ'ஸ்மிந்யதா தேஹே கௌமாரம் யௌவநம் ஜரா । ததா தேஹாந்தரப்ராப்திர்தீரஸ்தத்ர ந முஹ்யதி ॥௨-௧௩॥
பொருள் (தமிழ்):ஒரு உடலில் குழந்தைப் பருவம், இளமை, முதுமை வருவது போல உயிர் வேறு உடலை அடைகிறது; ஞானி இதனால் மயங்கமாட்டான்.
மாத்ராஸ்பர்ஶாஸ்து கௌந்தேய ஶீதோஷ்ணஸுகதுஃகதாஃ । ஆகமாபாயிநோ'நித்யாஸ்தாம்ஸ்திதிக்ஷஸ்வ பாரத ॥௨-௧௪॥
பொருள் (தமிழ்):இந்திரியங்களும் அவற்றின் பொருட்களும் சேர்வதால் குளிர்-வெப்பம், இன்பம்-துன்பம் உண்டாகின்றன; அவை நிலையற்றவை, அவற்றைப் பொறுத்துக்கொள்.
யம் ஹி ந வ்யதயந்த்யேதே புருஷம் புருஷர்ஷப । ஸமதுஃகஸுகம் தீரம் ஸோ'ம்ரிதத்வாய கல்பதே ॥௨-௧௫॥
பொருள் (தமிழ்):இன்பத்திலும் துன்பத்திலும் சமமாக இருந்து கலங்காத தீரன் அமரத்துவத்திற்கு தகுதியானவன்.
நாஸதோ வித்யதே பாவோ நாபாவோ வித்யதே ஸதஃ । உபயோரபி த்ரிஷ்டோ'ந்தஸ்த்வநயோஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ ॥௨-௧௬॥
பொருள் (தமிழ்):அசத்துக்கு நிலையான இருப்பில்லை; சத்துக்கு அழிவில்லை. தத்துவஞானிகள் இரண்டின் உண்மையையும் கண்டுள்ளனர்.
அவிநாஶி து தத்வித்தி யேந ஸர்வமிதம் ததம் । விநாஶமவ்யயஸ்யாஸ்ய ந கஶ்சித்கர்துமர்ஹதி ॥௨-௧௭॥
பொருள் (தமிழ்):இவ்வுலகை முழுவதும் வியாபித்திருப்பதை அழிவற்றதாக அறிந்து கொள்; அதை யாராலும் அழிக்க முடியாது.
அந்தவந்த இமே தேஹா நித்யஸ்யோக்தாஃ ஶரீரிணஃ । அநாஶிநோ'ப்ரமேயஸ்ய தஸ்மாத்யுத்யஸ்வ பாரத ॥௨-௧௮॥
பொருள் (தமிழ்):உடல்கள் அழிவுடையவை; உடலில் இருப்பவன் நித்தியமானவன், அழிவற்றவன், அளவிட முடியாதவன். ஆகவே கடமையைச் செய்.
ய ஏநம் வேத்தி ஹந்தாரம் யஶ்சைநம் மந்யதே ஹதம் । உபௌ தௌ ந விஜாநீதோ நாயம் ஹந்தி ந ஹந்யதே ॥௨-௧௯॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மா கொல்கிறது அல்லது கொல்லப்படுகிறது என்று நினைப்பவர்கள் அதை அறியாதவர்கள்; ஆத்மா கொல்லுவதுமில்லை, கொல்லப்படுவதுமில்லை.
ந ஜாயதே ம்ரியதே வா கதாசிந்நாயம் பூத்வா பவிதா வா ந பூயஃ । அஜோ நித்யஃ ஶாஶ்வதோ'யம் புராணோ ந ஹந்யதே ஹந்யமாநே ஶரீரே ॥௨-௨௦॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மா பிறப்பதுமில்லை, இறப்பதுமில்லை; அது பிறப்பற்றது, நித்தியமானது, சாச்வதமானது, உடல் அழிந்தாலும் அழிவதில்லை.
வேதாவிநாஶிநம் நித்யம் ய ஏநமஜமவ்யயம் । கதம் ஸ புருஷஃ பார்த கம் காதயதி ஹந்தி கம் ॥௨-௨௧॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மாவை நித்தியமானது, பிறப்பற்றது, அழிவற்றது என்று அறிந்தவன் யாரைக் கொல்வான் அல்லது கொல்லச் செய்வான்?
வாஸாம்ஸி ஜீர்ணாநி யதா விஹாய நவாநி க்ரிஹ்ணாதி நரோ'பராணி । ததா ஶரீராணி விஹாய ஜீர்ணாந்யந்யாநி ஸம்யாதி நவாநி தேஹீ ॥௨-௨௨॥
பொருள் (தமிழ்):மனிதன் பழைய ஆடைகளை கழற்றி புதிய ஆடைகளை அணிவது போல உயிர் பழைய உடலை விட்டுப் புதிய உடலை அடைகிறது.
நைநம் சிந்தந்தி ஶஸ்த்ராணி நைநம் தஹதி பாவகஃ । ந சைநம் க்லேதயந்த்யாபோ ந ஶோஷயதி மாருதஃ ॥௨-௨௩॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மாவை ஆயுதங்கள் வெட்ட முடியாது; நெருப்பு எரிக்க முடியாது; நீர் நனைக்க முடியாது; காற்று உலர்த்த முடியாது.
அச்சேத்யோ'யமதாஹ்யோ'யமக்லேத்யோ'ஶோஷ்ய ஏவ ச । நித்யஃ ஸர்வகதஃ ஸ்தாணுரசலோ'யம் ஸநாதநஃ ॥௨-௨௪॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மாவை வெட்டவும், எரிக்கவும், நனைக்கவும், உலர்த்தவும் முடியாது; அது நித்தியமும் அனைத்திலும் நிறைந்ததும் சனாதனமுமானது.
அவ்யக்தோ'யமசிந்த்யோ'யமவிகார்யோ'யமுச்யதே । தஸ்மாதேவம் விதித்வைநம் நாநுஶோசிதுமர்ஹஸி ॥௨-௨௫॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மா வெளிப்படாதது, சிந்திக்க முடியாதது, மாற்றமற்றது என்று கூறப்படுகிறது; இதை அறிந்து துயரப்படாதே.
அத சைநம் நித்யஜாதம் நித்யம் வா மந்யஸே ம்ரிதம் । ததாபி த்வம் மஹாபாஹோ நைவம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥௨-௨௬॥
பொருள் (தமிழ்):ஆத்மா எப்போதும் பிறந்து எப்போதும் இறக்கிறது என்று நினைத்தாலும் கூட துயரப்பட வேண்டாம்.
ஜாதஸ்ய ஹி த்ருவோ ம்ரித்யுர்த்ருவம் ஜந்ம ம்ரிதஸ்ய ச । தஸ்மாதபரிஹார்யே'ர்தே ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥௨-௨௭॥
பொருள் (தமிழ்):பிறந்தவனுக்கு மரணம் நிச்சயம்; இறந்தவனுக்கு பிறப்பு நிச்சயம். தவிர்க்க முடியாததற்காக துயரப்படாதே.
அவ்யக்தாதீநி பூதாநி வ்யக்தமத்யாநி பாரத । அவ்யக்தநிதநாந்யேவ தத்ர கா பரிதேவநா ॥௨-௨௮॥
பொருள் (தமிழ்):எல்லா உயிர்களும் பிறப்புக்கு முன் வெளிப்படாதவை, நடுவில் வெளிப்படுபவை, இறப்புக்குப் பின் மீண்டும் வெளிப்படாதவை; இதில் துயரம் ஏன்?
ஆஶ்சர்யவத்பஶ்யதி கஶ்சிதேநமாஶ்சர்யவத்வததி ததைவ சாந்யஃ । ஆஶ்சர்யவச்சைநமந்யஃ ஶ்ரிணோதி ஶ்ரீுத்வாப்யேநம் வேத ந சைவ கஶ்சித் ॥௨-௨௯॥
பொருள் (தமிழ்):சிலர் ஆத்மாவை ஆச்சரியமாகக் காண்கிறார்கள், சிலர் ஆச்சரியமாகப் பேசுகிறார்கள், சிலர் ஆச்சரியமாகக் கேட்கிறார்கள்; இருந்தும் சிலரே அதை உணர்கிறார்கள்.
தேஹீ நித்யமவத்யோ'யம் தேஹே ஸர்வஸ்ய பாரத । தஸ்மாத்ஸர்வாணி பூதாநி ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥௨-௩௦॥
பொருள் (தமிழ்):ஒவ்வொரு உடலிலும் இருக்கும் ஆத்மா நித்தியமாக அழிக்க முடியாதது; ஆகவே எந்த உயிரையும் குறித்து துயரப்படாதே.
ஸ்வதர்மமபி சாவேக்ஷ்ய ந விகம்பிதுமர்ஹஸி । தர்ம்யாத்தி யுத்தாச்ச்ரேயோ'ந்யத்க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே ॥௨-௩௧॥
பொருள் (தமிழ்):உன் க்ஷத்திரிய தர்மத்தை நினைத்து கலங்காதே; தர்மமான போரைவிட க்ஷத்திரியனுக்கு உயர்ந்த கடமை இல்லை.
யத்ரிச்சயா சோபபந்நம் ஸ்வர்கத்வாரமபாவ்ரிதம் । ஸுகிநஃ க்ஷத்ரியாஃ பார்த லபந்தே யுத்தமீத்ரிஶம் ॥௨-௩௨॥
பொருள் (தமிழ்):தற்செயலாகக் கிடைத்தும் சொர்க்கத்தின் வாயிலைத் திறக்கும் இத்தகைய தர்மப் போர் க்ஷத்திரியருக்கு பெரும் பாக்கியம்.
அத சேத்த்வமிமம் தர்ம்யம் ஸம்க்ராமம் ந கரிஷ்யஸி । ததஃ ஸ்வதர்மம் கீர்திம் ச ஹித்வா பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥௨-௩௩॥
பொருள் (தமிழ்):இந்த தர்மப் போரைச் செய்யாவிட்டால் சுயதர்மத்தையும் புகழையும் இழந்து பாவத்தைப் பெறுவாய்.
அகீர்திம் சாபி பூதாநி கதயிஷ்யந்தி தே'வ்யயாம் । ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்திர்மரணாததிரிச்யதே ॥௨-௩௪॥
பொருள் (தமிழ்):மக்கள் உன் நிலையான பழியைப் பேசுவார்கள்; மதிப்புடையவனுக்கு பழி மரணத்தைவிடக் கொடியது.
பயாத்ரணாதுபரதம் மம்ஸ்யந்தே த்வாம் மஹாரதாஃ । யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா யாஸ்யஸி லாகவம் ॥௨-௩௫॥
பொருள் (தமிழ்):மகா வீரர்கள் நீ பயத்தால் போரிலிருந்து விலகினாய் என்று நினைப்பார்கள்; உன்னை மதித்தவர்கள் உன்னைத் தாழ்வாக எண்ணுவார்கள்.
அவாச்யவாதாம்ஶ்ச பஹூந்வதிஷ்யந்தி தவாஹிதாஃ । நிந்தந்தஸ்தவ ஸாமர்த்யம் ததோ துஃகதரம் நு கிம் ॥௨-௩௬॥
பொருள் (தமிழ்):உன் பகைவர்கள் உன் வலிமையை இகழ்ந்து பல அவமானமான சொற்களைப் பேசுவார்கள்; இதைவிட துயரம் என்ன?
ஹதோ வா ப்ராப்ஸ்யஸி ஸ்வர்கம் ஜித்வா வா போக்ஷ்யஸே மஹீம் । தஸ்மாதுத்திஷ்ட கௌந்தேய யுத்தாய க்ரிதநிஶ்சயஃ ॥௨-௩௭॥
பொருள் (தமிழ்):போரில் இறந்தால் சொர்க்கம் பெறுவாய்; வென்றால் பூமியை அனுபவிப்பாய். ஆகவே எழுந்து போரிட உறுதி செய்.
ஸுகதுஃகே ஸமே க்ரித்வா லாபாலாபௌ ஜயாஜயௌ । ததோ யுத்தாய யுஜ்யஸ்வ நைவம் பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥௨-௩௮॥
பொருள் (தமிழ்):இன்ப-துன்பம், லாப-நஷ்டம், வெற்றி-தோல்வி ஆகியவற்றை சமமாகக் கண்டு போரிடு; இவ்வாறு பாவம் ஏற்படாது.
ஏஷா தே'பிஹிதா ஸாங்க்யே புத்திர்யோகே த்விமாம் ஶ்ரிணு । புத்த்யா யுக்தோ யயா பார்த கர்மபந்தம் ப்ரஹாஸ்யஸி ॥௨-௩௯॥
பொருள் (தமிழ்):சாங்கியத்தின் கோணத்தில் இந்த அறிவை உனக்குச் சொன்னேன்; இப்போது யோகத்தின் அறிவைக் கேள். அது கர்மப் பந்தத்திலிருந்து விடுவிக்கும்.
நேஹாபிக்ரமநாஶோ'ஸ்தி ப்ரத்யவாயோ ந வித்யதே । ஸ்வல்பமப்யஸ்ய தர்மஸ்ய த்ராயதே மஹதோ பயாத் ॥௨-௪௦॥
பொருள் (தமிழ்):இந்த வழியில் முயற்சி வீணாகாது; தீய விளைவும் இல்லை. சிறிதளவு நடைமுறையும் பெரிய பயத்திலிருந்து காக்கும்.
வ்யவஸாயாத்மிகா புத்திரேகேஹ குருநந்தந । பஹுஶாகா ஹ்யநந்தாஶ்ச புத்தயோ'வ்யவஸாயிநாம் ॥௨-௪௧॥
பொருள் (தமிழ்):இங்கே உறுதியான புத்தி ஒருமுகமானது; உறுதியற்றவர்களின் புத்தி பல கிளைகளாகப் பிரிகிறது.
யாமிமாம் புஷ்பிதாம் வாசம் ப்ரவதந்த்யவிபஶ்சிதஃ । வேதவாதரதாஃ பார்த நாந்யதஸ்தீதி வாதிநஃ ॥௨-௪௨॥
பொருள் (தமிழ்):அறிவில்லாதவர்கள் வேதங்களின் இனிமையான வாக்குகளில் பற்றுடன், சடங்குகளின் பலனைத் தவிர வேறொன்றில்லை என்று கூறுகிறார்கள்.
காமாத்மாநஃ ஸ்வர்கபரா ஜந்மகர்மபலப்ரதாம் । க்ரியாவிஶேஷபஹுலாம் போகைஶ்வர்யகதிம் ப்ரதி ॥௨-௪௩॥
பொருள் (தமிழ்):ஆசையால் தூண்டப்பட்டு சொர்க்கத்தை நோக்கி, பல சடங்குகளைச் செய்து பிறப்பு, கர்மபலன், இன்பம், செல்வம் ஆகியவற்றை நாடுகிறார்கள்.
போகைஶ்வர்யப்ரஸக்தாநாம் தயாபஹ்ரிதசேதஸாம் । வ்யவஸாயாத்மிகா புத்திஃ ஸமாதௌ ந விதீயதே ॥௨-௪௪॥
பொருள் (தமிழ்):இன்பம் மற்றும் செல்வத்தில் பற்றுடையவர்களின் மனம் அவற்றால் கவரப்பட்டதால் சமாதிக்கான உறுதியான புத்தி உருவாகாது.
த்ரைகுண்யவிஷயா வேதா நிஸ்த்ரைகுண்யோ பவார்ஜுந । நிர்த்வந்த்வோ நித்யஸத்த்வஸ்தோ நிர்யோகக்ஷேம ஆத்மவாந் ॥௨-௪௫॥
பொருள் (தமிழ்):வேதங்கள் மூன்று குணங்களைப் பற்றிப் பேசுகின்றன. அர்ஜுனா, அவற்றைக் கடந்து, இருமைகளிலிருந்து விடுபட்டு, ஆத்மாவில் நிலைத்திரு.
யாவாநர்த உதபாநே ஸர்வதஃ ஸம்ப்லுதோதகே । தாவாந்ஸர்வேஷு வேதேஷு ப்ராஹ்மணஸ்ய விஜாநதஃ ॥௨-௪௬॥
பொருள் (தமிழ்):எங்கும் நீர் நிறைந்திருந்தால் கிணற்றின் பயன் எவ்வளவோ, தத்துவஞானிக்கு அனைத்து வேதங்களின் பயனும் அவ்வளவே.
கர்மண்யேவாதிகாரஸ்தே மா பலேஷு கதாசந । மா கர்மபலஹேதுர்பூர்மா தே ஸங்கோ'ஸ்த்வகர்மணி ॥௨-௪௭॥
பொருள் (தமிழ்):உனக்கு உரிமை செயலில் மட்டுமே; அதன் பலனில் இல்லை. பலனை நோக்கிச் செயல் செய்யாதே; செயல் இன்றிய நிலையிலும் பற்றுக் கொள்ளாதே.
யோகஸ்தஃ குரு கர்மாணி ஸங்கம் த்யக்த்வா தநஞ்ஜய । ஸித்த்யஸித்த்யோஃ ஸமோ பூத்வா ஸமத்வம் யோக உச்யதே ॥௨-௪௮॥
பொருள் (தமிழ்):யோகத்தில் நிலைத்து பற்றை விட்டுச் செயல் செய். வெற்றி-தோல்வியில் சமநிலை கொள்வதே யோகம்.
தூரேண ஹ்யவரம் கர்ம புத்தியோகாத்தநஞ்ஜய । புத்தௌ ஶரணமந்விச்ச க்ரிபணாஃ பலஹேதவஃ ॥௨-௪௯॥
பொருள் (தமிழ்):பலனை நோக்கிய செயல் புத்தியோகத்தைவிடத் தாழ்ந்தது. புத்தியில் அடைக்கலம் கொள்; பலனை நாடுபவர்கள் பரிதாபத்திற்குரியவர்கள்.
புத்தியுக்தோ ஜஹாதீஹ உபே ஸுக்ரிததுஷ்க்ரிதே । தஸ்மாத்யோகாய யுஜ்யஸ்வ யோகஃ கர்மஸு கௌஶலம் ॥௨-௫௦॥
பொருள் (தமிழ்):புத்தியுடன் இருப்பவன் இங்கே புண்ணியமும் பாவமும் தரும் பந்தங்களை விட்டுவிடுகிறான். ஆகவே யோகத்தில் ஈடுபடு; யோகம் செயலின் திறமை.
கர்மஜம் புத்தியுக்தா ஹி பலம் த்யக்த்வா மநீஷிணஃ । ஜந்மபந்தவிநிர்முக்தாஃ பதம் கச்சந்த்யநாமயம் ॥௨-௫௧॥
பொருள் (தமிழ்):ஞானிகள் செயற்பலனைத் துறந்து பிறவிப் பந்தத்திலிருந்து விடுபட்டு துன்பமற்ற நிலையை அடைகிறார்கள்.
யதா தே மோஹகலிலம் புத்திர்வ்யதிதரிஷ்யதி । ததா கந்தாஸி நிர்வேதம் ஶ்ரீோதவ்யஸ்ய ஶ்ரீுதஸ்ய ச ॥௨-௫௨॥
பொருள் (தமிழ்):உன் புத்தி மயக்கத்தின் சேற்றைக் கடந்தபோது, கேட்டதும் கேட்க வேண்டியதுமான விஷயங்களிலிருந்து பற்றின்மை ஏற்படும்.
ஶ்ரீுதிவிப்ரதிபந்நா தே யதா ஸ்தாஸ்யதி நிஶ்சலா । ஸமாதாவசலா புத்திஸ்ததா யோகமவாப்ஸ்யஸி ॥௨-௫௩॥
பொருள் (தமிழ்):பல போதனைகளால் குழம்பிய புத்தி தியானத்தில் அசையாமல் நிற்கும்போது நீ யோகத்தை அடைவாய்.
அர்ஜுந உவாச । ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ய கா பாஷா ஸமாதிஸ்தஸ்ய கேஶவ । ஸ்திததீஃ கிம் ப்ரபாஷேத கிமாஸீத வ்ரஜேத கிம் ॥௨-௫௪॥
பொருள் (தமிழ்):அர்ஜுனன் கேட்டான்: சமாதியில் நிலைத்த ஸ்திதப்ரஜ்ஞனின் அடையாளம் என்ன? அவன் எப்படி பேசுகிறான், அமர்கிறான், நடக்கிறான்?
ஶ்ரீீபகவாநுவாச । ப்ரஜஹாதி யதா காமாந்ஸர்வாந்பார்த மநோகதாந் । ஆத்மந்யேவாத்மநா துஷ்டஃ ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ததோச்யதே ॥௨-௫௫॥
பொருள் (தமிழ்):மனத்தில் எழும் அனைத்து ஆசைகளையும் விட்டுத் தன்னிலேயே தன்னால் திருப்தியடைந்தவன் ஸ்திதப்ரஜ்ஞன் எனப்படுகிறான்.
துஃகேஷ்வநுத்விக்நமநாஃ ஸுகேஷு விகதஸ்ப்ரிஹஃ । வீதராகபயக்ரோதஃ ஸ்திததீர்முநிருச்யதே ॥௨-௫௬॥
பொருள் (தமிழ்):துன்பத்தில் கலங்காதவன், இன்பத்தில் ஆசையற்றவன், பற்றும் பயமும் கோபமும் இல்லாதவன் நிலையான புத்தியுடைய முனிவன்.
யஃ ஸர்வத்ராநபிஸ்நேஹஸ்தத்தத்ப்ராப்ய ஶுபாஶுபம் । நாபிநந்ததி ந த்வேஷ்டி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥௨-௫௭॥
பொருள் (தமிழ்):எங்கும் பற்றில்லாமல், நல்லதோ கெட்டதோ வந்தபோது மகிழாமலும் வெறுக்காமலும் இருப்பவனின் புத்தி நிலைத்தது.
யதா ஸம்ஹரதே சாயம் கூர்மோ'ங்காநீவ ஸர்வஶஃ । இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஸ்தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥௨-௫௮॥
பொருள் (தமிழ்):ஆமை தன் உறுப்புகளை உள்ளிழுப்பது போல இந்திரியங்களைப் பொருட்களிலிருந்து விலக்குபவனின் புத்தி நிலைத்தது.
விஷயா விநிவர்தந்தே நிராஹாரஸ்ய தேஹிநஃ । ரஸவர்ஜம் ரஸோ'ப்யஸ்ய பரம் த்ரிஷ்ட்வா நிவர்ததே ॥௨-௫௯॥
பொருள் (தமிழ்):பொருட்களிலிருந்து விலகினாலும் அவற்றின் சுவை மிஞ்சும்; பரம்பொருளை அனுபவித்தபோது அந்தச் சுவையும் மறையும்.
யததோ ஹ்யபி கௌந்தேய புருஷஸ்ய விபஶ்சிதஃ । இந்த்ரியாணி ப்ரமாதீநி ஹரந்தி ப்ரஸபம் மநஃ ॥௨-௬௦॥
பொருள் (தமிழ்):முயற்சி செய்கிற விவேகியையும் கலங்கிய இந்திரியங்கள் மனதை வலுக்கட்டாயமாக இழுத்துச் செல்லலாம்.
தாநி ஸர்வாணி ஸம்யம்ய யுக்த ஆஸீத மத்பரஃ । வஶே ஹி யஸ்யேந்த்ரியாணி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥௨-௬௧॥
பொருள் (தமிழ்):எல்லா இந்திரியங்களையும் அடக்கி என்னிடத்தில் மனதை நிலைநிறுத்து; இந்திரியங்களை வென்றவனின் புத்தி நிலையானது.
த்யாயதோ விஷயாந்பும்ஸஃ ஸங்கஸ்தேஷூபஜாயதே । ஸங்காத்ஸஞ்ஜாயதே காமஃ காமாத்க்ரோதோ'பிஜாயதே ॥௨-௬௨॥
பொருள் (தமிழ்):பொருட்களை நினைப்பதால் பற்று, பற்றிலிருந்து ஆசை, ஆசையிலிருந்து கோபம் பிறக்கின்றன.
க்ரோதாத்பவதி ஸம்மோஹஃ ஸம்மோஹாத்ஸ்ம்ரிதிவிப்ரமஃ । ஸ்ம்ரிதிப்ரம்ஶாத் புத்திநாஶோ புத்திநாஶாத்ப்ரணஶ்யதி ॥௨-௬௩॥
பொருள் (தமிழ்):கோபத்திலிருந்து மயக்கம், மயக்கத்திலிருந்து நினைவிழப்பு, நினைவிழப்பிலிருந்து புத்திநாசம், அதிலிருந்து வீழ்ச்சி ஏற்படுகிறது.
ராகத்வேஷவியுக்தைஸ்து விஷயாநிந்த்ரியைஶ்சரந் । ஆத்மவஶ்யைர்விதேயாத்மா ப்ரஸாதமதிகச்சதி ॥௨-௬௪॥
பொருள் (தமிழ்):ராக-த்வேஷம் இல்லாமல், இந்திரியங்களை அடக்கி பொருட்களில் நடமாடும் சுயக்கட்டுப்பாட்டுடையவன் மன அமைதியைப் பெறுகிறான்.
ப்ரஸாதே ஸர்வதுஃகாநாம் ஹாநிரஸ்யோபஜாயதே । ப்ரஸந்நசேதஸோ ஹ்யாஶு புத்திஃ பர்யவதிஷ்டதே ॥௨-௬௫॥
பொருள் (தமிழ்):மனம் தெளிந்தால் எல்லாத் துன்பங்களும் குறையும்; அமைதியானவனின் புத்தி விரைவில் நிலைபெறும்.
நாஸ்தி புத்திரயுக்தஸ்ய ந சாயுக்தஸ்ய பாவநா । ந சாபாவயதஃ ஶாந்திரஶாந்தஸ்ய குதஃ ஸுகம் ॥௨-௬௬॥
பொருள் (தமிழ்):கட்டுப்பாடற்றவனுக்கு நிலையான புத்தியோ தியானமோ இல்லை; தியானமின்றி அமைதியும் இல்லை; அமைதியின்றி இன்பம் எப்படி?
இந்த்ரியாணாம் ஹி சரதாம் யந்மநோ'நுவிதீயதே । ததஸ்ய ஹரதி ப்ரஜ்ஞாம் வாயுர்நாவமிவாம்பஸி ॥௨-௬௭॥
பொருள் (தமிழ்):மனம் அலைகின்ற ஒரு இந்திரியத்தைப் பின்பற்றினாலும், காற்று நீரில் படகை இழுப்பது போல அது புத்தியை இழுத்துச் செல்லும்.
தஸ்மாத்யஸ்ய மஹாபாஹோ நிக்ரிஹீதாநி ஸர்வஶஃ । இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஸ்தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥௨-௬௮॥
பொருள் (தமிழ்):ஆகவே இந்திரியங்கள் அனைத்தும் பொருட்களிலிருந்து அடக்கப்பட்டவனின் புத்தியே நிலையானது.
யா நிஶா ஸர்வபூதாநாம் தஸ்யாம் ஜாகர்தி ஸம்யமீ । யஸ்யாம் ஜாக்ரதி பூதாநி ஸா நிஶா பஶ்யதோ முநேஃ ॥௨-௬௯॥
பொருள் (தமிழ்):அனைவருக்கும் இரவாக இருப்பதில் கட்டுப்பாடுடையவன் விழித்திருக்கிறான்; உயிர்கள் விழித்திருப்பது தத்துவஞானிக்கு இரவைப் போன்றது.
ஆபூர்யமாணமசலப்ரதிஷ்டம் ஸமுத்ரமாபஃ ப்ரவிஶந்தி யத்வத் । தத்வத்காமா யம் ப்ரவிஶந்தி ஸர்வே ஸ ஶாந்திமாப்நோதி ந காமகாமீ ॥௨-௭௦॥
பொருள் (தமிழ்):நதிகள் கடலில் கலந்தாலும் அது அசையாதது போல, ஆசைகள் வந்தாலும் அசையாதவன் அமைதியைப் பெறுகிறான்; ஆசைக்காரன் அல்ல.
விஹாய காமாந்யஃ ஸர்வாந்புமாம்ஶ்சரதி நிஃஸ்ப்ரிஹஃ । நிர்மமோ நிரஹங்காரஃ ஸ ஶாந்திமதிகச்சதி ॥௨-௭௧॥
பொருள் (தமிழ்):எல்லா ஆசைகளையும் விட்டு, ஆசையற்றும் 'எனது' என்ற பற்றும் அகங்காரமும் இல்லாமலும் இருப்பவன் அமைதியை அடைகிறான்.
ஏஷா ப்ராஹ்மீ ஸ்திதிஃ பார்த நைநாம் ப்ராப்ய விமுஹ்யதி । ஸ்தித்வாஸ்யாமந்தகாலே'பி ப்ரஹ்மநிர்வாணம்ரிச்சதி ॥௨-௭௨॥
பொருள் (தமிழ்):பார்த்தா, இதுவே பிரம்மநிலை. இதை அடைந்தவன் மயங்கமாட்டான்; இறுதிக் காலத்திலும் இதில் நிலைத்திருந்து பிரம்மநிர்வாணத்தை அடைவான்.