అధ్యాయం 3 — కర్మ యోగము

శ్లోకార్థం (తెలుగు):బుద్ధి కర్మకంటే శ్రేష్ఠమని నీవు భావిస్తే, ఈ ఘోరమైన కర్మలో నన్నెందుకు నియమిస్తున్నావని అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):నీ మాటలు కలగలసి నా బుద్ధిని గందరగోళపరుస్తున్నాయి; శ్రేయస్సును ఇచ్చే ఒక్క నిశ్చితమైన మార్గాన్ని చెప్పు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఈ లోకంలో రెండు నిష్ఠలను నేను చెప్పాను—సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం, యోగులకు కర్మయోగం.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కర్మలను ప్రారంభించకపోవడం వల్ల మాత్రమే నైష్కర్మ్యం లభించదు; బాహ్య సన్యాసం వల్ల మాత్రమే సిద్ధి రాదు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా పూర్తిగా అకర్మకుడిగా ఉండలేరు; ప్రకృతి గుణాలు అందరినీ కర్మ చేయిస్తాయి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కర్మేంద్రియాలను అదుపులో ఉంచి మనసులో విషయాలను ధ్యానించేవాడు మోహితుడై మిథ్యాచారి అనబడతాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):మనస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఆసక్తి లేకుండా కర్మయోగాన్ని ఆచరించేవాడు శ్రేష్ఠుడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):నీ నియతకర్మను చేయి; అకర్మకంటే కర్మ శ్రేష్ఠం. అకర్మతో శరీరయాత్ర కూడా కొనసాగదు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):యజ్ఞార్థంగా చేసిన కర్మ బంధించదు; స్వార్థకర్మ బంధిస్తుంది. అందువల్ల సంగరహితంగా యజ్ఞభావంతో కర్మ చేయి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ప్రజాపతి యజ్ఞంతో పాటు ప్రజలను సృష్టించి, దీనివల్ల అభివృద్ధి చెందండి; ఇది మీ శ్రేష్ఠమైన కోరికలను నెరవేర్చుగాక అన్నాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):యజ్ఞంతో దేవతలను పోషించండి; వారు మిమ్మల్ని పోషించుగాక. పరస్పరం పోషించుకుంటూ పరమశ్రేయస్సును పొందండి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):యజ్ఞంతో సంతుష్టులైన దేవతలు కోరిన భోగాలను ఇస్తారు; తిరిగి సమర్పించకుండా వాటిని అనుభవించేవాడు దొంగవంటివాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):యజ్ఞశేషాన్ని భుజించేవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు; తమకోసమే వండుకునేవారు పాపాన్నే భుజిస్తారు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):అన్నం వల్ల భూతాలు పుడతాయి; వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది; యజ్ఞం వల్ల వర్షం; కర్మ వల్ల యజ్ఞం ఉద్భవిస్తుంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కర్మ బ్రహ్మజ్ఞానం నుండి, ఆ జ్ఞానం అక్షరబ్రహ్మం నుండి ఉద్భవించినదని తెలుసుకో. అందువల్ల సర్వవ్యాపి బ్రహ్మం యజ్ఞంలో నిత్యం ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఈ దివ్య చక్రాన్ని అనుసరించని, ఇంద్రియసుఖాలలో మాత్రమే మునిగినవాడు వ్యర్థంగా జీవిస్తాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఆత్మలోనే ఆనందిస్తూ, ఆత్మలోనే తృప్తి పొంది, ఆత్మలోనే సంతోషంగా ఉన్నవానికి వ్యక్తిగతంగా చేయవలసిన కర్తవ్యం లేదు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):అటువంటి వానికి చేసిన కర్మతో ప్రత్యేక ప్రయోజనం లేదు; చేయకపోయినా నష్టం లేదు; ఇతర జీవులపై స్వార్థ ఆధారపడటం లేదు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కాబట్టి ఆసక్తి లేకుండా నిరంతరం చేయవలసిన కర్మను చేయి; అనాసక్తకర్మ ద్వారా మనిషి పరమాన్ని పొందుతాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):జనకాదులు కర్మ ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు; లోకసంగ్రహాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని నీవు కూడా కర్మ చేయాలి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):శ్రేష్ఠుడు ఏది ఆచరిస్తాడో ఇతరులు దానినే అనుసరిస్తారు; అతను స్థాపించే ప్రమాణాన్ని లోకం అనుసరిస్తుంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):మూడు లోకాలలో నాకు చేయవలసినది ఏదీ లేదు; పొందవలసినదీ ఏదీ మిగలలేదు. అయినా నేను కర్మలో నిమగ్నుడిని.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):నేను శ్రద్ధగా కర్మ చేయకపోతే మనుష్యులు అందరూ నా మార్గాన్ని అనుసరించేవారు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):నేను కర్మ చేయకపోతే లోకాలు నశించేవి; కలహం ఏర్పడి ప్రజల నాశనానికి కారణమయ్యేవాడిని.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):అజ్ఞానులు ఆసక్తితో కర్మ చేసినట్లే, జ్ఞాని కూడా ఆసక్తి లేకుండా లోకసంగ్రహం కోసం కర్మ చేయాలి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కర్మాసక్తులైన అజ్ఞానుల బుద్ధిని భంగపరచకూడదు; జ్ఞాని తానే యోగంతో కర్మ చేస్తూ వారిని వారి కర్తవ్యాలలో ప్రేరేపించాలి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ప్రకృతి గుణాలే అన్ని కర్మలను నిర్వహిస్తాయి; అహంకారమోహితుడు ‘నేనే కర్తను’ అని అనుకుంటాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):తత్త్వజ్ఞాని గుణాలు గుణాలలోనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకొని గుణకర్మలపై ఆసక్తి చూపడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ప్రకృతి గుణాలచే మోహితులైన వారు గుణజన్య కర్మలకు అంటిపడతారు; సంపూర్ణజ్ఞాని వారిని కలవరపెట్టకూడదు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):అన్ని కర్మలను నాకు అర్పించి, ఆధ్యాత్మిక చిత్తంతో, ఆశలూ మమకారమూ లేకుండా, అంతరంగ కలత లేక యుద్ధం చేయి.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):నా ఈ మతాన్ని విశ్వాసంతో, దోషదృష్టి లేకుండా నిత్యం ఆచరించేవారు కర్మబంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఇది తిరస్కరించి ఆచరించనివారిని జ్ఞానంలో మోహితులైన, వివేకరహితులై నశించినవారిగా తెలుసుకో.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):జ్ఞాని కూడా తన స్వభావానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు; జీవులు తమ ప్రకృతినే అనుసరిస్తాయి. కేవలం బలవంతపు నియంత్రణతో ఏమి సాధ్యం?

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ప్రతి ఇంద్రియవిషయంలో రాగద్వేషాలు ఉంటాయి; వాటి వశంలోకి వెళ్లకూడదు, అవి మార్గానికి శత్రువులు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):లోపాలతో చేసినా స్వధర్మమే పరధర్మాన్ని సంపూర్ణంగా చేయడంకంటే శ్రేష్ఠం; స్వధర్మంలో మరణం కూడా మేలు; పరధర్మం భయంకరం.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):తన ఇష్టంలేకపోయినా మనిషి పాపం చేయడానికి ఏది బలవంతం చేస్తుందో అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):రజోగుణం నుండి పుట్టే కామమే క్రోధంగా మారుతుంది; అది తృప్తిలేనిది, మహాపాపమయమైన శత్రువు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):పొగతో అగ్ని, మలినంతో అద్దం, గర్భంతో భ్రూణం కప్పబడినట్లు దీనివల్ల జ్ఞానం కప్పబడుతుంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):తృప్తించని అగ్నిలా ఉన్న కామం జ్ఞానులకు నిత్యశత్రువై జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి ఇవే దాని నిలయాలు; వీటి ద్వారా ఇది జ్ఞానాన్ని కప్పి జీవిని మోహపరుస్తుంది.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):కాబట్టి మొదట ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జ్ఞానవిజ్ఞానాలను నాశనం చేసే ఈ పాపరూప శత్రువును సంహరించు.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):ఇంద్రియాలు శరీరానికంటే ఉన్నతమైనవి; వాటికంటే మనస్సు ఉన్నతం; మనస్సుకంటే బుద్ధి ఉన్నతం; బుద్ధికంటే అతీతం ఆత్మ.

శ్లోకార్థం (తెలుగు):బుద్ధికంటే ఆత్మ శ్రేష్ఠమని తెలిసి, ఆత్మతో మనస్సును స్థిరపరచి, జయించుట కష్టమైన కామరూప శత్రువును జయించు.